Kalbi Ses Tellerinde Atan Sanatçı: Yasmin Levy

Mano Suave
Mano Suave albüm Kapağı

1492 yılında İspanya’dan sürülen Museviler yanlarında tüm kültürleri ile birlikte Osmanlı İmparatorluğu’nda serbestçe kullanabildikleri Ladino (Judeo Espanyol) dilini de getirdi. İspanyolcanın Museviler tarafından konuşulan bir lehçesi olarak sınıflandırılan Ladino dili, her ne kadar İspanya’daki dil değişimlerinden etkilenmeyip 15. yy’dan günümüze değin taşınmış olmasına rağmen bugün ciddi bir yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Özellikle müzik ile mükemmel bir uyum içerisinde olan dil, yüz yıllar boyunca melodiler ile nesillerden nesillere taşındı. Günümüzde yok olmaya yüz tutmuş bu dili yaşatmaya çalışan, daha geniş kitlelere ulaştıran sanatçılar var; ancak bunların arasında bir kişi var ki hem gençliği hem de büyüleyici vokalleri ile ön plana çıkıyor. 2000’den beri Dünya Müziği camiasında olan bu sanatçı 1975 doğumlu Yasmin Levy. Şu ana kadar ne yazık ki ülkemizde sanatçının albümleri bulunmuyordu ancak bu durum AK Müzik’in Dünya Müziğine karşı benimsediği akıllı ve yerinde atılım ile değişti. Zira sanatçının geçtiğimiz aylarda çıkan ne son albümü “Mano Suave” ülkemizde satışa sunuldu.

Otuz iki yıl önce Kudüs’te doğan Yasmin Levy çok genç yaşta Ladino ve Sefarad müziği ile genç yaşta tanıştı. Daha bir yaşındayken kaybettiği babası Yitzhak Levy’nin Ladino müziği üzerine yapmış olduğu uzun ve oldukça derin araştırma sayesinde sanatçı ister istemez bu tarzın içine çekildi. Ayrıcalıklı ve duygusal sitili ile Yasmin Levy, Ortaçağ Ladino ve Sefarad müziğine yeni bir çehre verdi. Modern İspanyol Flâmenko ezgileri ile geleneksel enstrümanların ve melodilerin harmanlanması ile Yasmin Levy son dönemlerdeki en önemli Musevi sanatçılar arasında haklı olarak kendine bir yer edindi. 2000 tarihli ilk albümü “Romance and Yasmin” ile sanatçı dünya müzik camiasında bir canlılık yarattı, albüm aynı yıl BBC Radio 3 tarafından verilen Dünya Müziği Ödüllerinde yeni yetenek kategorisine aday gösterildi. Bu albümü 2005 tarihli Flâmenko ezgileri ile süslenen “La Juderia” takip etti ve şimdi sanatçı yeni albümü ile pürüzsüz bir biçimde Ladino müzik geleneklerine uzanıyor.

yasmin Levy Profil
Yasmin Levy Profil

Yeni albümü dinledikten sonra ilk iki çalışmasında sanatçının tam potansiyelini yansıtamadığı hemen fark ediliyor. Zira yeni albümde Yasmin Levy performans coşkusunu ve aranje hassasiyetini çok başarılı bir şekilde yakalamış. Albümde yer alan müziksel stiller birbirleri arasında inanılmaz bir etkileşim içerisinde, örneğin Ortadoğu geleneksel müziğinin arka fonunda Akdeniz ritimleri üzerine Flâmenko ezgilerinin serpiştirildiğini duyabilirsiniz. Ortaya çıkan harmanlama ise tam bir bütünlük sağlıyor. Şubat 2007’de Londra’da kaydedilen albüm, Dünya Müziğinin en önemli kişiliklerinden biri olan BBC radyo programcısı ve müzik editörü Lucy Duran’ın kanatları altında kaydedilmiş. Mevcut olan en iyi yerel sanatçılarla çalışma özelliğini sürdüren Yasmin Levy, bu yeni albümünde İran’dan, Ermenistan’a, Yunanistan’dan, Paraguay’a, Türkiye’den, İspanya’ya kadar çok geniş bir coğrafyaya yayılmış olan sanatçılar ile çalışmış. Böylece Sefaradların çok kültürlülükle iç içe olan tarihleri, şarkılarda da art arda gelen canlı ve sürekli ritimlerle yeniden yaşatılıyor. Şarkıların düzenlemelerinde Ortadoğu, Balkan ve Yahudi unsurları ise tek kelime ile birbirine karışıyor.

Tüm kargaşaya rağmen hala ve ısrarla Kudüs’te yaşayan sanatçı “Mano Suave”de ses sentezini bir önceki çalışmalarına kıyasla derinleştirerek zengin bir melankoli ve hüzünlü bir atmosfer yaratıyor. Böylece vurgularını kuvvetlendiren sanatçı, çevrelendiği ud, kanun, gitar, perküsyon ve flüt gibi enstrümanlar ile etkileyici bir alt yapı oluşturuyor. Albümün en büyük sürprizi Yasmin Levy ve Mısır kökenli Natacha Atlas ile kaydedilen eski bir Bedevi şarkısı olan ‘Mano Suave’. Parçada her iki sanatçı adeta tatlı bir rekabet içerisinde seslerini kapıştırıyor. Yıllar boyunca Natacha Atlas ile bir parça kaydetmeyi kendine görev bilen Yasmin Levy, yeni albümünde bu fırsatı yakalamış ve ortaya çıkan çalışma büyüleyici. Kemençe ve piyanonun melodik flörtü ile ortaya çıkan ‘Komo La Roza’ ve ‘ Si Veriash’ adlı besteler aşina olunmayan bir perküsyon yapılanması ile açılıyor ve bir topaç gibi dinleyeni melodisiyle savuruyor. Bir Katalan bestesi olan ‘Mal De L’Amor’ ise Paraguaylı bir arpın eşliğinde Mali’ye kadar uzanan derin bir işlemeli ritim yumağı. Sert zurna çığlıkları ve seken goblet (kadeh biçiminde) davul vuruşları ile şahlanan ‘Una Ora’ adlı parça, yavaş yavaş albümün kapanışında yer alan ikinci bir düet olan ‘Odecha’ya dinleyenleri sürüklüyor. Bu düette Yasmin Levy’nin dokunaklı vokallerine çok yönlü İranlı neyci Amir Şahsar eşlik ediyor.

Yasmin Levy normal koşullarda her an dinleyebileceğiniz bir sanatçı değil, zira kendinizi bedenen ve ruhen onun atmosferine teslim etmeye hazır olmalısınız. Ancak bu tutkulu vokal sizleri baştan aşağı yıkadıktan sonra, bir daha kopmanız mümkün değil. Oldukça başarılı olan “Mano Suave”, gerçek bir cevher, melodik lezzeti tartışılmaz, bol yürek acısı ve yoğun ilgi bekleyen bir şölen. Yasmin Levy, kendisinin dünyayı değiştiremeyeceğinin farkında. Ne var ki, müziği aracılığıyla, kendi ülkesi, kültürü ve geçmişi hakkındaki göz kamaştıran bir ışık saçmakta.

Parçalar:
1 Irma Kero
2 Mano Suave
3 Adio Kerida
4 Una Noche Mas
5 Nani Nani
6 Komo La Roza
7 Si Veriash
8 Mal De l’Amor
9 Por La Mia
10 Una Ora
11 Perdono
12 Odecha
Katkıda Bulunanlar:
kanun : Mümin Sesler
perküsyon : Ishay Amir
solist : Natacha Atlas
solist : Yasmin Levy