Müzik yapan köy: Wayo

Wayo Albüm Kapağı

Wayo Albüm Kapağı

Müzik yapan köy Wayo’nun bu ilk albümü toplumsal bir müzik üretimini kutluyor. Burada bir solist, grup veya orkestra yok. “Trance Percussion masters of South Sudan” adlı albüm bir köyün tarafından yapılmış bir çalışma. Köyün tüm nüfusu bir araya gelip müzik yapıyor bu albümde. Bu köyde müzik kral veya kraliçe ve tüm halk yaptıkları ortak sesin efendisi.

Bu müzik 2011’de kurulan yeni bir ulusun başkenti Juba’nın kazasında yer alan bir köyde üretildi. Güney Sudan Kuzey’den ayrıldığından beri bu genç ülke oldukça zor günler yaşıyor. Özellikle petrol, kabile savaşları ve yoksulluk başı çeken ana sorunlar. Eskiden bilinmeyen veya sümen altı edilen bu sorunlar artık su yüzüne çıkmış bulunmakta. Aynen Wayo gibi, bizlere o karmaşık kabile, kültür ve katmer katmer müziği taşıyan bu nadide köy. Dinlediğimiz müzik Zande kabilesine ait geleneksel bir müzik türü. Bu kabilenin kökler Güney Sudan’dan Kongo Demokratik Cumhuriyetine ve güzey-doğu Orta Afrika Cumhuriyeti’ne kadar uzanıyor.

Dinlediğimiz bu müziğin merkezinde kpaningbo adlı yerel bir enstrüman var. Söz konusu alet büyük bir ahşap ksilofon ve müzik yapmaya başlanmadan önce köyü ana meydanının ortasına yerleştirilir. Dinlediğimiz müziğin tek ve ana ritim kaynağı olduğundan dolayı kpaningbo müziğin yüreği olarak kabul görür. Dolaylı yoldan da bu aynı zamanda köyün de yüreğini temsil eder. Hem müziğin ruhani merkezi hem de köyün coğrafik merkezi.

Köyden Bir Kadın

Köyden Bir Kadın

Diğer önemli enstrüman ise kütük davul olarak tanımlayabileceğimiz Gugu. Çalgıcının ayaklarını aşağı veya yukarı kaldırmasıyla enstrümanın çıkarttığı sesin perdesi değişmekte. Diğer enstrümanlar ise Anzoro yani zil ve Gazah yani el davulları. Bu son ikisi tüm köy halkı tarafından elden ele dolaştırılarak çalınmakta. Bundan dolayıda Wayo’nun yaptığı müziğe köy müziği adı verilmekte. Müzik ilerledikçe eline enstrümanları alan her köylü o anki müzik ritimlerine göre kendi ruhunda gelen ritim katkısında bulunuyor.

Sesin kendisi birbirine işlenmiş çoklu ritimlerden oluşuyor. Hepsi üst üste biniyor ve uçlarında birbirlerini kavrıyor. Arka planda sürekli devam eden vuruşlar modern elektronik müziklerin minimal ve kavrayıcı ritimlerini anımsatıyor. Müziğin ana konusu ise sosyal hayat, köy yaşamı, insanlık hakları ve varoluşçuluk.

‘Koya Mo Were We Baramu’ (Şimdi Sende Bir Avrupalı Gibisin) adlı parça savaştan dolayı tüm Avrupa’ya dağılan Sudanlıların evlerine dönüşüne istinaden bir kinaye. ‘Gaka Kpakpori’ (Üstsüz Etek) yerel bir dans tarzından adını alıyor. Burada özellikle erkekler dans etmek için etek giymek zorunda kalıyor. ‘Sky Will Fall’ parçasında ise ritimler birbirlerine acımasızca vuruşturuluyor ve ortaya çıkan melodik oluşum tekrarlayıcı yapısıyla dinleyeni yakalıyor. Özellikle bu parçada Wayo Konono No.1 ve Kasai Allstars gruplarına olan benzerliği ile dikkat çekiyor.

Wayo’nun müziğinin en belirgin özelliğinden birisi akustik enstrümanlar sayesinde üretiliyor olması. Birde dış müzik tarzlarından fazla ilham almayıp kendi Zande kültüründen beslenmesi bu müziği farklılaştırıyor. Bu albümde dinleyeceğiniz müzik bir ritim buluşmasının yanı sıra aynı zamanda bir ideolojinin yansıması.

İçeriği bir tarafa bırakırsak Wayo bir kültürün müzik ile dış dünya iletişimini gösteriyor. Kulaklarınızda kaybolan eşsiz ritimler, beyninizde zıplayan kendi halkası içerisinde dönen vurmalı melodiler.