Toumani Diabaté
Toumani Diabaté

Toumani Diabaté (Tumâni Diabâte), Afrika kökenli müzisyenler içinde en önemlilerden birisidir. Kora’nın bugün dünyanın her tarafındaki dinleyicilere mâl olmuş bir saz haline gelmesinde en çok onun payı vardır. Bu sazı, günümüz dünya geleneksel müziğinde sahip olduğu öncelikli konuma getiren sıradışı yaratıcılığa ve ustalığa sahip bir icrâcıdır.

Toumani, 1965 yılında, Mali’nin başkenti Bamako’da, geçmişinde birçok sıradışı jeli bulunan bir ailenin üyesi olarak dünyaya geldi. Araştırmaları, ailesinin, kendinden önce 71 kuşak boyunca babadan oğula kora icrâcıları yetiştirdiğini gösteriyor. Bunların içinde en dikkate değer olanlardan birisi de “kora’nın kralı” olarak bilinen ve kora çalanlar için hâlâ bir esin kaynağı olan, Toumani’nin babası efsanevî kora icrâcısı Sidiki Diabaté (1922-1996)’dir. Toumani, hiçbir zaman birebir babasından ders almamış olsa da, onun icrâsını dinleyerek kendi kendini eğitmiştir. Dolayısıyla tarzında babasının izlerini bulmak mümkündür. Kora çalmaya beş yaşında başlayan ve on üç yaşında halk önünde ilk kez sahne alan sanatçının babasından devraldığı hedeflerden biri korayı tek başına çalınan bir saz olarak geliştirmekti. Toumani, bunu başarmakla kalmadı, bir adım daha öteye taşıyarak kendine özgü bir tarz geliştirdi. Aynı anda hem ritmik bir altyapı hem ezgi hem de doğaçlamaları çalabilen sanatçı, bu tarz sayesinde kısa sürede dünyaca tanınır oldu. 1986 yılında Avrupa’da verdiği ilk konserinden bugüne, sayısız ülkede, tek başına ya da bir tanesi kendi kurduğu Symmetric Orchestra olan çeşiltli topluluklarla sahne aldı.

Toumani, her biri kendi içinde farklı ve eşsiz olan ve müzik anlayışındaki çeşitliliğin altını çizen çok sayıda albüme imza attı. Yirmi bir yaşında kaydettiği çığır açan ilk çalışması “Kaira”, ilk solo kora albümü olup hâlen çok sayıda satılmakta ve bugüne kadarki kora kayıtları içerisinde en iyiler arasında sayılmaktadır. 1995 yılında ngoni ve balafon gibi Afrika’nın diğer geleneksel sazlarını çalan son derece yetenekli icrâcılarla “Djelika” adlı çalışmasını kaydetti. 1998’de, Ballake Sissoko ile bir kora düet albümü yayınladı. Babalarının 1970 yılında yine kora ile düet yaparak kaydettiği “Cordes Anciennes” (Kadîm Teller) adlı çalışmaya atfen, sanatçılar bu çalışmalarına “New Ancient Strings” (Yeni Kadîm Teller) adını verdiler. Sürekli değişim ve yenilik peşinde olan sanatçı, dünyanın değişik yerlerinden birçok müzisyenle işbirliği yaptı. Efsânevî sanatçı Ali Farka Touré ile birlikte çıkardığı “In the Heart of the Moon” adlı albüm, 2004 yılında geleneksel müzik dalında Grammy ödülü aldı. 20 yıl önce çıkarttığı ilk albümü “Kaira”dan sonra yaptığı ilk solo kora albümü, 2008 tarihli “Mande Variations”, yıllar içinde süzülerek mükemmelleşen benzersiz ustalığının kanıtıdır. Bu çalışması 2009 yılında Grammy ödülüne aday gösterilmiştir.

Toumani, son yıllarda, koranın gelişmesine yaptığı katkılarla Afrika müziğinin önemli isimleri arasında sayılmanın gururunu yaşamaktadır. 2004 yılında, Fas Kralı 6. Muhammed tarafından düzenlenen Mawazine festivalinde bir UNESCO ödülü olan “Zyriab des Virtuoses”u almıştır. Sanatçı bu ödüle lâyık görülen ilk siyâhî Afrikalıdır. Mali müzik dünyasının önemli simâlarından olan Toumani, yeni kuşak üzerinde de etkili bir isimdir. Gençleri bir yandan toplumlarının zengin müzik geleneği hakkında eğitirken öte yandan da müzikteki imkânları keşfetmeleri ve yaratıcı olmaları konusunda teşvik etmekte, koranın köklü mirâsını korumaya yönelik girişimlerde bulunmaktadır. Atölye çalışmaları, festivaller ve çeşitli kültürel etkinliklerle korayı tanıtmayı amaçlayan Mandinka Kora Productions adlı kuruluşun kurucusu ve idarecisidir. Ayrıca Bamako’da 2004 yılı sonunda açılan Balla Fassake Konservatuvarı’nda da kora icrâsı, geleneksel ve çağdaş müzik alanlarında eğitmenlik yapmaktadır.

Jeli Geleneği ve Kora

Kora, Batı Afrikalı Mande halklarının kadîm telli sazıdır. Binlerce sene geriye giden geçmişi ile belki de dünya üzerindeki en eski sazlardan biridir. Yapımı için, büyük bir sukabağının gövdesi ikiye ayrılarak titreşim oluşturmak maksadıyla inek derisi ile kaplanır. Çentikli bir köprüsü ve bunun üstünden geçen genellikle 21 adet teli vardır. Eski zamanlarda teller de deriden yapılmakta idi. Günümüzde ise arp teli ya da misina kullanılmaktadır. Saz, sapındaki, yine deriden yapılmış, tellere bağlı halkalar aşağı yukarı hareket ettirilerek akort edilir. Sapın her iki yanındaki tutacaklardan ellerle destek alınarak dik vaziyette tutulan saz, parmak uçları ve başparmakla teller çekilerek çalınır. Geleneksel tarzda, başparmaklar pes seslerde ritim altyapısını çalarken, parmak uçları da tiz seslerle ezgiyi icrâ ederler.

Kora, Batı Afrika’ya özgü, “jeli” (griot) adı verilen, tarihçilik, şairlik yapan, övgü şarkıları söyleyen ve genelde aileden yetişen gezgin müzisyenlerin kullandığı saz olmuştur. Her ne kadar öğrencileri olsa da, bir jeli, geleneği ve yeteneklerini öncelikle yakın ailesine, özellikle erkek çocuklarına aktarır. Bu nedenle bölgede kuşaklardır bu işi yapan köklü aileler bulmak mümkündür. Şifâhî geleneğin önemli bir kaynağı olan jeli’nin temel görevlerinden biri de yaşadığı toplumun mitolojisindeki efsâneleri nakletmektir. Konuları, inanılan tanrı ve tanrıçaların hikâyeleri, doğal ve doğaüstü dünyaya dâir açıklamalar, yaratılış, ölüm, ölüm ötesi gibi kavramlara dair yorumlar olan bu efsânelerin, insanların uhrevî hayatlarının ve dînî inançlarının şekillenmesinde önemli payı vardır. Efsâneleri miras alan, canlandıran ve koruyup aktaran kişi olan jeli, aynı zamanda dînî işlevlere sahip bir konumdaydı. Ayrıca insanların hayatlarındaki şenlik, evlilik, bayram ve ad koyma gibi bütün önemli olaylarda da yer almaktaydı. Bölgede İslâm’ın hakim din olmasından sonra bile jeli, bu kez hikâyelerini ve dile getirdiği konuları İslam geleneğinden seçmek kaydıyla, toplumdaki konumunu ve önemini korumuştır.

51 COMMENTS

  1. I can see that your site probably doesn’t have much visits.
    Your articles are awesome, you only need more
    new readers. I know a method that can cause a viral effect
    on your site. Search in google: Jemensso’s tricks

  2. Hi there just wanted to give you a quick heads up and let you
    know a few of the images aren’t loading properly. I’m not sure
    why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different browsers and
    both show the same results.

  3. excellent submit, very informative. I wonder why the other specialists of this sector do
    not realize this. You must continue your writing. I
    am sure, you have a huge readers’ base already!

  4. Hey, I think your blog might be having browser compatibility issues.

    When I look at your website in Firefox, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has
    some overlapping. I just wanted to give you a quick
    heads up! Other then that, superb blog!

  5. Greetings from Colorado! I’m bored at work so I decided to browse your site on my
    iphone during lunch break. I enjoy the knowledge you present
    here and can’t wait to take a look when I get home.

    I’m amazed at how fast your blog loaded on my
    phone .. I’m not even using WIFI, just 3G ..

    Anyways, awesome blog!

  6. Hello would you mind letting me know which web host you’re using?
    I’ve loaded your blog in 3 different internet browsers and I must say this blog loads a lot faster then most.

    Can you suggest a good internet hosting provider at a honest price?
    Thank you, I appreciate it!

  7. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make
    your point. You definitely know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos to your weblog when you could be giving us something enlightening to read?

  8. Hey very nice site!! Man .. Excellent .. Wonderful .. I’ll bookmark your
    blog and take the feeds also? I’m happy to search out so many helpful information here within the post, we need work out extra
    strategies on this regard, thank you for sharing.
    . . . . .

  9. Hi! This is kind of off topic but I need some help from an established blog.
    Is it hard to set up your own blog? I’m not very
    techincal but I can figure things out pretty quick. I’m thinking about making my own but I’m
    not sure where to start. Do you have any points or suggestions?

    Cheers

  10. Can I simply just say what a comfort to find a person that
    really knows what they are discussing on the net. You actually realize how to bring
    a problem to light and make it important.
    More and more people should look at this and understand this side of the story.
    I was surprised you’re not more popular because you surely have the
    gift.

  11. Hi, I think your website might be having browser compatibility issues.
    When I look at your blog site in Ie, it looks fine but when opening
    in Internet Explorer, it has some overlapping. I just wanted to give you a quick heads up!
    Other then that, great blog!

  12. That is really fascinating, You are an overly skilled blogger.

    I’ve joined your rss feed and sit up for in quest of extra of your
    fantastic post. Also, I have shared your website in my social networks

  13. It’s very effortless to find out any matter on web as
    compared to textbooks, as I found this piece of writing
    at this web site.

  14. I blog quite often and I really appreciate your content.
    This article has really peaked my interest. I’m going to bookmark
    your blog and keep checking for new details about
    once a week. I opted in for your RSS feed as well.

  15. I absolutely love your website.. Great colors & theme.
    Did you develop this web site yourself? Please reply back as
    I’m hoping to create my own site and want to learn where you got this from or exactly what the theme is called.
    Cheers!

  16. Hey I know this is off topic but I was wondering if you
    knew of any widgets I could add to my blog that automatically
    tweet my newest twitter updates. I’ve been looking for a plug-in like this for quite some
    time and was hoping maybe you would have some experience with something like this.
    Please let me know if you run into anything.

    I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.

  17. I’ve learn some good stuff here. Certainly value bookmarking for revisiting.
    I wonder how a lot effort you place to make such a
    wonderful informative website.

  18. Do you have a spam issue on this blog; I also am a blogger, and I was curious
    about your situation; we have created some nice practices and we are
    looking to swap techniques with others, why not shoot me an email
    if interested.

  19. I need to to thank you for this excellent read!! I definitely loved every bit of it.
    I’ve got you bookmarked to check out new things you post…

  20. I like the helpful information you provide in your articles.
    I will bookmark your blog and take a look at again right here regularly.

    I’m moderately sure I will be informed a lot of new stuff proper
    right here! Best of luck for the following!

  21. We’re a group of volunteers and opening a new scheme in our community.
    Your website provided us with valuable information to work on. You’ve done an impressive job and our
    whole community will be thankful to you.

  22. I believe this is one of the so much significant information for me.
    And i am glad reading your article. However should observation on some normal issues, The
    site style is great, the articles is truly nice :
    D. Excellent activity, cheers

  23. wonderful issues altogether, you just gained a new reader.
    What would you suggest about your submit that you just made
    some days ago? Any positive?

  24. Excellent blog here! Also your site loads up fast!
    What web host are you using? Can I get your affiliate link to your
    host? I wish my web site loaded up as quickly as yours
    lol

  25. I’m not that much of a internet reader to be honest but your sites really nice, keep it up!
    I’ll go ahead and bookmark your website to come back later.
    Cheers

  26. I do not even know how I ended up here, but I thought this post
    was good. I do not know who you are but certainly you’re going to a famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!

  27. We are a group of volunteers and opening a new
    scheme in our community. Your web site offered us with helpful info to work on. You’ve done an impressive activity and our whole neighborhood
    will likely be thankful to you.

  28. Hey just wanted to give you a quick heads up.
    The words in your post seem to be running off the screen in Chrome.
    I’m not sure if this is a format issue or something to
    do with internet browser compatibility but I thought I’d post to
    let you know. The style and design look great though! Hope you get the issue
    fixed soon. Cheers

  29. Hey There. I found your blog using msn. This is a very well written article.
    I will make sure to bookmark it and come back to read more of
    your useful info. Thanks for the post. I’ll certainly comeback.

  30. hello there and thank you for your information – I
    have definitely picked up something new from right here.

    I did however expertise some technical points using this site, since I experienced to
    reload the web site lots of times previous to I could get it to load correctly.

    I had been wondering if your hosting is OK? Not that I am complaining, but slow loading instances times will very frequently affect your placement
    in google and can damage your high-quality score if ads and marketing with Adwords.
    Well I am adding this RSS to my email and can look out for much more of your respective intriguing content.
    Ensure that you update this again very soon.

  31. I really like what you guys tend to be up too.
    This kind of clever work and exposure! Keep up the wonderful works guys I’ve incorporated you guys to blogroll.

  32. Do you have a spam problem on this blog; I also am a blogger, and I was curious about your situation;
    many of us have developed some nice procedures and we are
    looking to exchange strategies with others, why not shoot me an e-mail if interested.

  33. I’m not sure where you are getting your info, but great
    topic. I needs to spend some time learning more or understanding more.
    Thanks for excellent information I was looking for this info
    for my mission.

  34. Hi, I do think this is a great web site. I stumbledupon it 😉 I’m going to revisit yet again since I book-marked it.
    Money and freedom is the greatest way to change, may
    you be rich and continue to guide other people.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here