Blues’un DNA’sı: Ali İbrahim “Farka” Touré
Blues’un DNA’sı: Ali İbrahim “Farka” Touré

Teoride Afrika müziğinin Batılılar tarafından sevilmemesi için birkaç tane iyi neden var. İlk olarak Batılılar için armoni çok önemlidir, sonra bunu görsellik takip eder. Ancak Afrika müziğinde armoni ve görsellik arka plandadır, daha çok müziğin ruhuna önem verilir. Böyle bir durumda, Afrika ve Batı müziği arasında füzyon oluşturmaya çalışan sanatçıların karşısında bariz bir önyargı vardır. Fakat son yıllarda söz konusu önyargı birkaç Afrikalı müzisyen tarafından yıkılmıştır. Bu etkileşimin başını geçtiğimiz Mart ayında hayata gözlerini yuman, namı değer “Nehrin blues” adamı Ali İbrahim Touré çekmiştir. Ülkemizde pek fazla bilinmeyen veya belki kulaktan dolma bilgilerle tanıdığımız bu sanatçıyı biraz tanıyalım.

Ali İbrahim Touré, İkinci Dünya Savaşı’nın sürdüğü 1939 yılında Mali’nin Timbutku bölgesinin ücra bir köyünde Sorhai’li, on çocuklu, bir ailenin en ufak çocuğu olarak dünyaya geldi. Ne yazık ki diğer dokuz çocuk bebeklikten öteye geçemedi ve aralarında hayatta kalan sadece kendisi oldu. Hayata olan bu bağlılığı, inatçılık ve azim olarak gören aile lideri, Ali İbrahim Touré’ye “eşek” anlamına gelen “Farka” lakabını taktı.  Asil bir aileye doğan Ali “Farka” Touré (AFT) Mali kültürüne göre müzik ile uğraşamazdı. Müzik ile sadece profesyonel müzisyen ailenin üyeleri uğraşabilirdi. Ancak lakabına uygun olarak tam bir “inatçı eşek” olan sanatçı, on yaşında merak sardığı gitar sayesinde müziğe bulaştı. Gelenekselliğe inanan ailesi tarafından dışlanan sanatçı, bunu pek umursamayıp ruhunun aç olduğu yönde ilerlemeye karar verdi.

Genç yaşta ruhlar ile iletişim kurabildiğine inanan AFT, bundan dolayı dinleyenlerin ruhunu çıkarttığına inanılan “gurkel” (tek telli Afrika gitarı) enstrümanına yönlendi. Daha sonra Njarka (tek telli viyolin) enstrümanı üzerine ustalaşan sanatçı, on yedi yaşında izlediği o dönemin büyük gitaristi Gineli Keita Fodeba sayesinde bir anda gitara kaydı. Kendi kendini eğiten sanatçı gurkel üzerinde çaldığı stilleri gitar üstünde uygulamaya başladı ve bambaşka bir “blues” stili ortaya çıkarttı. 1960’larda Mali’nin başkenti Bamako’ya gelen Ray Charles, Otis Redding ve en önemlisi John Lee Hooker gibi uluslar arası sanatçıları dinleme fırsatına sahip olan AFT, Afrika-Amerika müziği ile tanıştı. Müziğini bir kuvvet, başkaldırı olarak sahneye taşıyabilen ve sahneyi tek bir başına dolduran John Lee Hooker, özellikle AFT’yi derinden etkiledi.

1970’lerde bağımsızlığını kazanan Mali devleti yerel müzik gruplarına destek vermeye başladı. Böylece ülke tanıtımına sağlamış oldu. Bu grupların arasında AFT’nin bulunduğu “Troupe 117”’de vardı. AFT bu grup ile birlikte dünyanın en önemli kentlerinde konserler verdi ve farklı müzik akımlarına kanallarını açtı. Grubun dağılması ile birlikte kendi başına yola devam eden sanatçı, özellikle Mali’nin çok zengin on dilli kültüründen uyarladığı geleneksel ve ritim dolu besteleri ile Batı Afrika’da kendisine sağlam bir kariyer elde etti. Aynı zamanda ses mühendisliği yapan sanatçıya, Batı dünyasında gittikçe bir ilgi artışı olmaya başladı.

İlk albümünü “Ali Touré Farka” 1976 yılında Fransız bir müzik şirketi ile çıkarttı. Bu şirket ile sonra birkaç albüm daha çıkartan sanatçı, bulunduğu ülkelerde ve çevresindeki insanların aşırı sömürücü yapısını gördükçe kendisine karşı ilgi ne olursa olsun bu ilgiye karşı çok duyarsız kaldı çünkü o samimiyete ve saflığına inanan bir yapıya sahipti. Böylece, diğer Malili sanatçılar gibi farklı Batı kentlerine yerleşmenin aksine AFT, Niafunké adlı kasabasına yerleşmeye karar verdi. Onun için çiftçilik müzik kadar önemliydi.  Zaten nerdeyse verdiği her röportajda dediği gibi o kendisini bir müzisyenden öte bir “çiftçi” olarak görüyordu. Kendi kasabasında, güvende olduğu insanlar ve alışkın olduğu ortamda müzik yapan bir çiftçi. Kazandığı maddi gelir ile köyünde bir çiftlik kurdu ve müziğe olan tutkusunu aynı şekilde toprağa aktardı. Bir vadinin müziğe ilham olacağı, müziğinin toprağına işleyeceği, sakin ve sessiz bir yerleşime ihtiyacı vardı. Bir taraftan da, müziğini genellikle sanattan öte bir eğlence unsuru olarak gören Batı’dan uzak olmak istedi, onlardan yaptığı müziği anlamalarını beklemedi ve bir uğraş sarf etmedi. Ancak AFT köyüne ne kadar sığındıysa, Batı dünyası ona bir o kadar ilgi göstermeye başladı.

1987 yılında dünya müzik piyasasında sofistike bir yere sahip olan World Circuit, (www.worldcircuit.co.uk) AFT’nin kendi adını taşıyan albümünü ilk defa Afrika dışında bastı. 1990 yılında bunu “The River”, ve üç sene sonra Nitin Sawhney ve Taj Mahal’ın da konuk oldukları “The Source” adlı albümü takip etti. Geleneksel Mali müziğini (Çağdaş Kuzey Afrika Blues’un ana damarı olarak da gösterilebilir), Kuzey Amerika ve Britanya Blues temaları ile harmanlayan sanatçı, zarif parçaları sert ve haşin gitar tınıları ile, yavaş ve istediği şekilde saygı görmeye başladı. Sonra 1994 yılında, Los Angeles’ta Amerikalı gitar üstadı Ry Cooder ile en popüler albümü “Talking Timbutku”yu kaydetti. AFT bu albümde “çöl blues” tarzını rock temaları ile harmanladı. Albüm inanılmaz olumlu kritiklerle karşılandı, Grammy ödülü kazandı ve AFT’yi bir anda dünya medyasının önüne koydu. Dünya, geç keşfettiği bu Afrikalı sanatçıdan daha fazla eser bekledi. Ancak sanatçı tüm bu ilgi karşısında kendi kabuğuna çekildi, Mali’deki pirinç tarlalarını terk etmeye hiç niyeti yoktu.

Çiftliğinden çok zor ayrılan sanatçının bu tavrına karşılık 1999 yılında World Circuit’tan yapımcı Nick Gold, Niafunké’ye gitti. Orada, tam çiftliğin içinde Gold, AFT için jeneratörlerle çalışan mobilize bir stüdyo kurdurdu. Böylece sanatçı sabah çiftçi olup, akşamları da herkesin aşk ile bağlandığı müzisyen kimliğine büründü. Bunun sonucu olarak 1999 yılında Afrika melodileri ve ritimlerinin ağırlıkta olduğu “Niafunké” adlı albüm piyasaya çıktı. Bu, o zamana kadar AFT’nin en başarılı çalışması oldu. Sonra sanatçı çok uzun bir sessizliğe girdi. Bu dönemde World Circuit,  “Radio Mali” ve “ Red & Green” adları altında AFT’nin 1975-1988 tarihleri arasında çıkartmış olduğu albümleri tekrar yayınladı. Sanatçı bu arada 2004 yılında köyünün belediye başkanı oldu ve müziğinden kazandığı tüm parayı kanalizasyon, jeneratör ve yeni yollar için harcadı.

Bu uzun sessizlik sonrası sanatçı 2005 yılında Mali’nin en usta Kora (21 Telli Arp) çalgıcısı Toumani Diabaté ile başkent Bamako’da “In The Heart Of The Moon” adlı albümü kaydetti. Albümü, bir otel odasına kurulan seyyar stüdyoda ağırlıkta doğaçlama olarak tek bir kayıtla tamamlandı. Sadece bir parça tekrar kaydedilmek zorunda kalındı çünkü dışarıda yağmur fırtınası başlamıştı ve seyyar stüdyo bunun kayıt dışı bırakacak kadar teferruatlı değildi. Bu albümde AFT ve Toumani Diabaté’ye piyano ve gitarda Ry Cooder, basta Sekou Kante ve Cachaito Lopez, vurmalı çalgılarda Joachim Cooder ve Olalekan Babalola katkıda bulundu. “In The Heart Of The Moon”, sanatçıya ikinci Grammy ödülünü kazandırdı. Aynı yıl AFT Avrupa’da bir seri konser verdi ve onu sahnede görmek isteyen hayranlarının açlığını giderdi. Bu zincir konserler esnasında sanatçı kemik kanseri olduğunu öğrendi.

Öleceği kesinleşen sanatçı kendisine yakışır şekilde veda etmek üzere en son albümünü hiç ara vermeden kaydetmeye koyuldu ve böylece ölüme karşı yarış başladı. Şansımıza “Savane” adlı albüm AFT’nin ölümünden birkaç hafta önce tamamlandı ve geçtiğimiz haziran ayında World Circuit etiketi ile yayınlandı. “Savane” sanatçının kaydettiği en geleneksel albüm ve tek kelime ile yöresel akustik bir blues şöleni. Duyabileceğiniz en saf ve derin blues temalarını içeren albüm resmen, müziğin ana damarının aktığı bilinmez bir ülkeye açılan kapı gibi. Kesinlikle sanatçının başyapıtı ancak ne yazık ki kendisi son halini dinleyecek kadar yaşamadı.

67 yaşında hayata gözlerini yuman Afrika’nın bu en olağanüstü sanatçısı, artık geride bıraktığı albümler ile müzik setimize konuk olacak. Onun müziğini bilenler onu tekrar iç çekerek anımsayacaklar, bilmeyenler veya yeni tanıyanlar ise bambaşka dünyaya yol almanın heyecanını duyumsayacaklar…

Discography
1976 – Ali Toure Farka (Sonafric)
1976 – Special Biennale du Mali (Sonafric)
1978 – Biennale (Sonafric)
1979 – Ali Toure Farka (Sonafric)
1980 – Ali Toure dit Farka (Sonafric)
1984 – Ali Farka Toure (Red) (Sonodisc/Esperance)
1988 – Ali Farka Toure (Green) (Sonodisc/Esperance)
1989 – Ali Farka Touré (World Circuit)
1990 – African Blues (Shanachie)
1990 – The River (World Circuit)
1993 – The Source (World Circuit)
1994 – Talking Timbuktu (World Circuit) (Ry Cooder ile birlikte)
1996 – Radio Mali (World Circuit) (1975-1980 arasındaki albümlerin yeniden basımı)
1999 – Niafunké (World Circuit)
2004 – Red&Green (World Circuit) (1984-1988 arasındaki albümlerin yeniden basımı)
2005 – In the Heart of the Moon (World Circuit) (Toumani Diabaté ile birlikte)
2006 – Savane (World Circuit)

42 COMMENTS

  1. Hello, I do think your website could possibly be having internet browser compatibility problems.
    Whenever I look at your blog in Safari, it looks fine however, if opening in I.E.,
    it’s got some overlapping issues. I just wanted to provide you with a quick heads up!
    Apart from that, fantastic site!

  2. Wonderful blog! Do you have any suggestions for aspiring writers?
    I’m planning to start my own blog soon but I’m a little lost on everything.
    Would you suggest starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many
    options out there that I’m completely confused .. Any ideas?
    Cheers!

  3. I think everything published made a ton of sense.
    But, think on this, suppose you added a little information? I am not saying your content is
    not good, but suppose you added a title that makes people desire more?
    I mean Blues’un DNA’sı: Ali İbrahim “Farka” Touré – Tikabasamüzik is kinda boring.
    You could glance at Yahoo’s home page and
    note how they create article headlines to get people to click.
    You might add a related video or a pic or two to get people excited about everything’ve
    got to say. In my opinion, it could make your posts a little
    bit more interesting.

  4. Admiring the commitment you put into your website and in depth information you offer.
    It’s awesome to come across a blog every once in a while that isn’t the same unwanted rehashed information. Excellent read!
    I’ve saved your site and I’m including your RSS
    feeds to my Google account.

  5. Hi there, I believe your website may be having internet browser compatibility issues.
    When I look at your web site in Safari, it looks fine but when opening in IE, it’s got
    some overlapping issues. I simply wanted to provide
    you with a quick heads up! Aside from that, great blog!

  6. An intriguing discussion is worth comment. I do believe that you
    need to write more about this subject matter, it may not be a
    taboo subject but typically people don’t discuss such issues.
    To the next! Kind regards!!

  7. Hi there! Someone in my Myspace group shared this website with us so I came to check it out.

    I’m definitely enjoying the information. I’m bookmarking and will
    be tweeting this to my followers! Terrific blog and superb design and style.

  8. Right here is the perfect web site for anybody who really wants to understand this topic.
    You know a whole lot its almost hard to argue with you (not that I personally would
    want to…HaHa). You definitely put a brand new spin on a subject
    that’s been discussed for ages. Wonderful stuff, just great!

  9. I was wondering if you ever thought of changing the structure
    of your website? Its very well written; I love what youve got to say.
    But maybe you could a little more in the way of content so people
    could connect with it better. Youve got an awful lot of
    text for only having 1 or two images. Maybe you could space it out better?

  10. What’s up everybody, here every person is sharing such familiarity, so it’s nice
    to read this webpage, and I used to pay
    a quick visit this weblog every day.

  11. I’ve been surfing online more than three hours today, yet I never
    found any interesting article like yours.

    It is pretty worth enough for me. In my opinion, if all website owners and bloggers
    made good content as you did, the net will be a lot
    more useful than ever before.

  12. I’m not that much of a online reader to be honest but your blogs really
    nice, keep it up! I’ll go ahead and bookmark your site to come back later.
    All the best

  13. Hi! I realize this is sort of off-topic however I needed to ask.
    Does operating a well-established website such as yours require a
    lot of work? I’m brand new to writing a blog but I do write in my diary on a daily basis.

    I’d like to start a blog so I can share my experience and thoughts online.

    Please let me know if you have any suggestions or tips for
    brand new aspiring blog owners. Thankyou!

  14. I delight in, cause I discovered exactly what I used to be
    looking for. You’ve ended my 4 day long hunt! God Bless you man. Have a great
    day. Bye

  15. I’ve learn a few just right stuff here. Definitely value bookmarking for revisiting.
    I surprise how so much effort you put to make any such
    wonderful informative website.

  16. We stumbled over here from a different web page and thought I might as well
    check things out. I like what I see so now i am following you.
    Look forward to checking out your web page for a second time.

  17. Greetings! I know this is kind of off topic but I was wondering
    which blog platform are you using for this site?
    I’m getting sick and tired of WordPress because I’ve had
    problems with hackers and I’m looking at alternatives
    for another platform. I would be fantastic if you could point me in the direction of a good platform.

  18. Definitely believe that which you stated. Your
    favorite justification seemed to be on the net the simplest
    thing to be aware of. I say to you, I certainly get irked while people think about worries that
    they just do not know about. You managed to hit the nail upon the top and also defined out
    the whole thing without having side-effects , people could take a signal.
    Will probably be back to get more. Thanks

  19. Thanks for ones marvelous posting! I certainly
    enjoyed reading it, you can be a great author.I will ensure that I bookmark your blog and definitely will come back down the road.
    I want to encourage you to ultimately continue your great writing, have a nice afternoon!

  20. My family members all the time say that I am wasting my time here at net, except I know I am getting familiarity daily by reading such fastidious content.

  21. What’s up, all is going perfectly here and ofcourse every one is sharing facts, that’s genuinely excellent, keep
    up writing.

  22. I’ve been surfing online more than 3 hours today,
    yet I never found any interesting article like yours. It
    is pretty worth enough for me. In my view, if all website owners and bloggers made good content as you did, the
    internet will be much more useful than ever before.

  23. I was extremely pleased to find this site. I want to to thank you for ones time for this
    wonderful read!! I definitely savored every little bit of it and i also have
    you bookmarked to look at new information in your web
    site.

  24. Magnificent beat ! I wish to apprentice while you amend your web site, how could i subscribe for a blog web site?
    The account aided me a acceptable deal. I had been a little bit
    acquainted of this your broadcast provided bright
    clear idea

  25. Hi, There’s no doubt that your blog could possibly be having web browser compatibility problems.
    Whenever I look at your blog in Safari, it looks fine
    however, when opening in IE, it has some overlapping issues.

    I simply wanted to provide you with a quick heads up!
    Apart from that, fantastic site!

  26. My programmer is trying to persuade me to move to .net from PHP.
    I have always disliked the idea because of the expenses. But he’s tryiong none
    the less. I’ve been using Movable-type on several websites for
    about a year and am nervous about switching to another platform.
    I have heard very good things about blogengine.net.
    Is there a way I can transfer all my wordpress posts into it?
    Any help would be really appreciated!

  27. I’m really impressed with your writing abilities as well as with the
    layout in your weblog. Is that this a paid subject
    or did you customize it your self? Anyway keep up the nice high quality writing, it’s
    rare to see a great blog like this one today..

  28. Valuable information. Fortunate me I discovered your site by chance, and I’m stunned why this twist of
    fate didn’t took place in advance! I bookmarked it.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here